Bütçe Nedir? Nasıl Bütçe Yapılır?

Bütçe en temel anlamı ile parasal plan yapmak, finansal planlama demektir. Yani neye ne kadar harcayacağınızın bir ön görüsünü oluşturmak, buna göre kendinize aylık, yıllık ya da belirli periyotlarlarla bundan bu kadar almalıyım, ya da paramın 1/4’ü ile gibi kaba hesaplar yapabilmektir.

Bütçe yapmak bir kontrol mekanizmasıdır, bu sebeple firmalarda bütçe ve kontrol isimleri beraber anılırlar. Yani siz bir şeyi yapmadan önce kalan bütçenize göre bunun o kadar da önemli olup olmayacağını tartarsınız. Başka bir deyişle kalan paranıza göre önceliklendirdiğinizde gerçekten ihtiyaç ise bütçenizi aşar ve yanlış bütçe yaptığınızı fark edersiniz, değilse de o malı ya da hizmeti almaktan o periyotta vazgeçersiniz.

Ana Bütçe, Operasyonel Bütçe ve Finansal Bütçe’den oluşmaktadır. Operasyonel bütçe, Satış bütçesi, satın alma bütçesi, üretim bütçesi, İnsan kaynakları bütçesi ve yatırım bütçesinden oluşmaktadır. Finansal bütçe ise; ilgili periyotta bütçelenmiş operasyonlar ve beklenen işlemler sonucu ortaya çıkan para çıkışlarını ve para kaynaklarının saptanmasını sağlar.

Günümüzde firmalar gelecek yıl için tek bir bütçe hazırlamaktansa, sürekli güncellenen tahmin senaryoları çalışmaktadır. Bunları aylık ya da çeyrek bazında yapmak firmanın operasyon değişkenlerine ya da piyasa değişkenlerine göre farklılık göstermektedir.

İyi bir bütçe için öncelikle nitelikli paydaşlara ve en az 3 yıllık geçmiş bir veriye ihtiyaç vardır. Nitelikli paydaşlar piyasa dinamiklerini ve gelecek yılı iyi okumanızı sağlayacak, geçmiş veri ise çıkacak bütçeye trend analizlerinizde katkıda bulunarak iyi bir referans oluşturacaktır.

Tabi, günümüz şartlarında çok fazla ithalat, ihracat yapan bir firmanın kur tahminlemesi çok da kolay olmayacaktır, kur tahminlemesinde makine öğrenimi de kullansanız yüksek başarı beklememenizi tavsiye ediyorum. En iyi yapılacak şey; best, worst, optimum senaryolar oluşturmaktır, çıktılara göre de nakit akışınızı rahatlatacak stratejiler belirleyebilirsiniz.

Bütçe nasıl yapılır?

Bütçelemede yukarıdan aşağıya (Top-down) ve aşağıdan yukarıya (Bottom-up) olmak üzere 2 ana yöntem kullanılmaktadır.

Top-down

Bu yöntem adından da anlaşılacağı üzere üst yönetimin belirlediği tutarların aşağıdaki departman, malzeme, masraf çeşidi, hizmet gibi kalemlere dağıtılması sonucu oluşur. Bütçenin temel prensibi karlılık için doğru bir metot olmasına karşın, iş biriminin bütçeye katkısı olmamasından dolayı başarısız bir yöntemdir. Sonuçta bütçeyi uygulayacak olanlar firmanın paydaşlarıdır.

Bottom-up

Geleneksel bütçe hazırlama yöntemidir, ekip ekip tüm şirketin katkıları ile oluşur. Bu sebeple paydaşların sahiplenmesi ve sorumlu olması sağlanır. Bütçe aşımının nedenleri daha kolay saptanır, birimlerin birbiri ile diyaloglarını arttırır, birimler arası bütçe transferleri olasıdır.

Bütçelerin daha iyi yönetilmesi, istismarın önüne geçmek ya da bütçenin daha ciddiye alınması için bir yönetmelik ya da kılavuz olmalıdır, öyle ki departmanlar durumlarının olduğundan daha iyi görünmesini sağlamak için veya bir takım ödülleri elde etmek için tahmin edilen ihtiyaç miktarlarından daha az harcama yapabilirler. Diğer yandan çok sıkı bütçeler ise cesaret kırıcı ve gerçekleştirilemez durumlar oluşturabilir.

Bütçe Hazırlama Teknikleri

1) Artışa Bağlı Bütçe
Bir önceki yıl rakamlarını baz alarak hazırlanan enflasyon oranına ya da benzer bir katsayıya göre arttırılarak hazırlanır. Günümüzde sıklıkla kamu kuruluşları kullanmaktadır, firmalarda genel gider ve operasyonel gider planlamalarında bu metodu kullanmaya devam ederler.

2) Sıfır tabanlı Bütçe
Her bütçe kalemi için sıfır noktasından başlar ve departmanlar giderleri için kullanılan her bir lirayı açıklar ve haklı olmasını bekler. Bu yöntem ABD ve birkaç ülkede kullanılmıştır fakat sonraları çok fazla bürokrasi oluşması ve kullanışsız olmasından dolayı bu yöntem terkedilmiştir.

3) Kaizen Bütçeleme
Adından da anlaşılacağı üzere Kaizen metodu ile hazırlananan Japon bütçe tekniğidir, açık-şeffaf talepler sonucu sürekli iyileştirme bakış açısını baz alan ve beklenen tüm yatırımları kapsayan bir bütçelemedir. Türkiye’de Japon firmaları haricinde de kullanımına sıkça rastlanmaktadır.

4) Aktivite Bazlı Bütçeleme
Gerçekleştirilen faaliyetlerin maliyetlerine ve ya üretim ve satış için gerekli, mali değeri olan her türlü hareketin maliyetine odaklanmıştır. Sürekli iyileştirmeyi kolaylaştıran bir bakış açısı vardır.

Buraya kadar, temel bütçelemeden bahsettik. Bir sonraki yazımda ise bütçeleme yapabileceğiniz kurumsal yazılımlar ile ilgili yazmayı planlıyorum.

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir